Józef Gosławski – rzeźbiarz, medalier i autor monety z rybakiem

Józef Gosławski był rzeźbiarzem i medalierem. Zaprojektował też kilka monet PRL. Wiele osób zna jego prace, nie znając nazwiska: monetę 5 zł z rybakiem, 10 zł z Kopernikiem i pomnik Chopina w Żelazowej Woli.

5 zł z rybakiem to przepiękna moneta, pamiętam ją z dzieciństwa.

Od Wąwolnicy do Rzymu

Urodził się 24 kwietnia 1908 r. w Polanówce na Lubelszczyźnie, dzieciństwo spędził w pobliskiej Wąwolnicy. Uczył się w Szkole Rzemiosł Budowlanych w Kazimierzu Dolnym, a od 1927 r. w krakowskiej Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego. W 1929 r. zetknął się z grupą Stanisława Szukalskiego. Nie wstąpił do niej, ale pomysły Szukalskiego jeszcze nieraz wracały w jego pracach.

W krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, w pracowni Xawerego Dunikowskiego, był tylko jeden semestr. Skreślono go, bo nie miał na czesne. W 1933 r. przeniósł się na ASP w Warszawie, do pracowni Tadeusza Breyera. W 1935 r. wyjechał na stypendium do Rzymu i w 1937 r. zrobił dyplom w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. Prace z okresu włoskiego zaginęły w transporcie do Polski w sierpniu 1939 r.

Wojna i medale

Od 1 września 1939 r. miał zostać konserwatorem na Zamku Królewskim w Warszawie, ale przeszkodziła w tym wojna. Okupację spędził w Wąwolnicy i wtedy zaczął robić medale, m.in. „Rok 1939”, „Bolesław Chrobry” i „Majdanek”. Po wojnie wrócił do martyrologii w medalach „Westerplatte”, „Monte Cassino” i „Hańba mordercom kobiet i dzieci”. Projektował też medale rocznicowe, m.in. „Grunwald 1410–1960”.

Historyk medalierstwa Adam Więcek pisał, że Gosławski „dokonał w powojennym medalierstwie polskim istnego przewrotu”. Był jednym z pierwszych, którzy porzucili klasyczny, okrągły medal z kompozycją wpisaną w koło.

Pomniki

W latach 1947–1950 kierował pracownią rzeźby w metalu i medalierstwa w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu. Przy socrealistycznej reorganizacji uczelni zwolniono go, a pracownię zlikwidowano. Mimo to właśnie w latach 50. powstały jego najważniejsze realizacje:

  • grupa „Muzyka” na warszawskim MDM (1952),
  • pomnik „Nigdy wojny” na terenie dawnego obozu w Żabikowie (1956),
  • pomnik Adama Mickiewicza w Gorzowie Wielkopolskim (projekt 1956, odsłonięcie 1957),
  • model pomnika Chopina (1955).

Pomnika Chopina nie zobaczył. Stanął w Żelazowej Woli w 1969 r., sześć lat po śmierci artysty, a cokół zaprojektowała jego żona, rzeźbiarka Wanda Gosławska.

Monety

W konkursie NBP z lat 1957–1958 Gosławski zdobył najwięcej nagród i wyróżnień. Do obiegu weszły 5 zł z rybakiem (w obiegu 1958–1994) i 10 zł z Kopernikiem. Jego nagrodzony projekt z Mieszkiem i Dobrawą wybito w 1966 r. jako srebrne 100 zł na Tysiąclecie. W latach 70. czytelnicy „Biuletynu Numizmatycznego” uznali ją za najpiękniejszą polską monetę.

Zmarł nagle 23 stycznia 1963 r. w Warszawie. Pochowano go na Starych Powązkach. W latach 2014–2015 warszawska Królikarnia pokazała wystawę „Tata rzeźbiarz”. Były na niej zabawki choinkowe, które robił dla córek z papieru, orzechów i skorupek jajek.

Gdzie zobaczyć

  • Pomnik Chopina: park przy Domu Urodzenia Chopina w Żelazowej Woli.
  • „Muzyka”: Warszawa, MDM, budynek przy ul. Koszykowej 34/50.
  • „Nigdy wojny”: Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie (Luboń).
  • Pomnik Mickiewicza: Gorzów Wielkopolski, ul. Orląt Lwowskich / Sikorskiego.
  • Ołtarz Przemienienia Pańskiego (1960): kościół w Masłowie Pierwszym pod Kielcami.
  • Postacie świętych (1947–1948): archikatedra w Lublinie.
  • Medale: Muzeum Narodowe w Krakowie, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, Dom Kopernika w Toruniu.

Źródła