Paul Cézanne: życie i twórczość ojca nowoczesnego malarstwa

Opublikowano przez

Paul Cézanne (ur. 19 stycznia 1839 w Aix-en-Provence, zm. 22 października 1906 tamże) był francuskim malarzem postimpresjonistycznym. Jego twórczość stanowi pomost między impresjonizmem a kubizmem. Henri Matisse nazwał go „ojcem wszystkich malarzy”. Zgadzam się z Matissem.

Obrazy Cézanne’a widziałem na żywo, głównie w Paryżu. Zapamiętałem te piękne, żywe kolory i subtelne pociągnięcia pędzla.

Od prawa do malarstwa

Ojciec Cézanne’a, Louis-Auguste, był kapelusznikiem. Dorobił się na tyle, że w 1848 roku otworzył bank. W 1852 roku Paul poszedł do gimnazjum Bourbon, które skończył razem z Émilem Zolą. Zgodnie z wolą ojca zaczął studiować prawo w Aix-en-Provence, ale studia go nie interesowały. Chodził na lekcje rysunku, aż w końcu porzucił prawo dla malarstwa. W 1861 roku wyjechał do Paryża. Uczył się w Académie Suisse i kopiował w Luwrze dzieła dawnych mistrzów.

Pissarro i nowy sposób malowania

Wczesne obrazy Cézanne’a były ciemne i ciężkie. Zmieniło to spotkanie z Camille’em Pissarro. Cézanne rozjaśnił koloryt i zrezygnował z grubych nakładów szpachlą na rzecz subtelnych pociągnięć pędzla. Później poszedł dalej niż impresjoniści. Zrezygnował z perspektywy linearnej, a kształty przedmiotów zbliżał do form geometrycznych. Z tego myślenia wyrósł kubizm. O Pissarro piszę osobno w tym wpisie.

Hortense, Zola i samotność

W 1869 roku Cézanne poznał dziewiętnastoletnią modelkę Hortense Fiquet. Zamieszkali razem, ale ukrywał to przed ojcem. Wkrótce urodził im się syn Paul. W czasie wojny francusko-pruskiej cała trójka przeniosła się do Estaque pod Marsylią. Cézanne wracał tam później wielokrotnie i malował okolicę, w tym kominy fabryki cegieł. Ślub z Hortense wziął 28 kwietnia 1886 roku, a w październiku zmarł jego ojciec.

W tym samym roku Zola wydał powieść „Arcydzieło”. Jej bohater, Claude Lantier, to malarz bez mocy twórczej, który kończy samobójstwem. Cézanne rozpoznał w nim siebie. Odpisał krótkim listem z podziękowaniem i obaj nigdy więcej się nie spotkali.

„Gracze w karty”

Mój ulubiony obraz Cézanne’a to „Gracze w karty”. Namalował pięć wersji, w latach ok. 1890–1896. Wersje znajdują się w Musée d’Orsay w Paryżu, w Metropolitan Museum w Nowym Jorku, w Barnes Foundation w Filadelfii, w Courtauld Gallery w Londynie oraz w kolekcji prywatnej w Katarze. Katarska rodzina królewska kupiła ją w 2011 roku za ok. 250 mln dolarów.

Cézanne nie pokazuje dynamiki gry ani emocji graczy, tylko skupienie, a formę buduje kolorem.

Martwe natury, portrety, pejzaże

Cézanne malował pejzaże (okolice Aix-en-Provence i Estaque), portrety oraz martwe natury, którymi zainteresował się w latach 70. XIX wieku. Owoce, stoły i krzesła pokazywał tak, jakby traciły równowagę. Do najważniejszych motywów należała góra Sainte-Victoire. Portretował też bliskich i znajomych. Hortense portretował wielokrotnie. Namalował także portret Henriego Gasqueta, szkolnego kolegi z Aix i ojca pisarza Joachima Gasqueta (ok. 1896–97, McNay Art Museum w San Antonio). Portret samego Joachima z 1896 roku jest w Galerii Narodowej w Pradze.

W obrazie „Młodzieniec z czaszką” (1896–98, Barnes Foundation) motyw vanitas pojawia się w portrecie. Pozostałe fakty o poszczególnych obrazach znajdziesz w sekcji „Gdzie zobaczyć”.

„Wielcy kąpiący się” i późne uznanie

Od 1900 roku niemal do końca życia Cézanne pracował nad „Wielkimi kąpiącymi się”. Chciał w nich połączyć studium natury z klasycznymi zasadami kompozycji. Jego pierwsza wystawa indywidualna odbyła się w 1895 roku dzięki marszandowi Ambroise’owi Vollardowi. Krytycy przyjęli ją chłodno, ale zachwyciła artystów awangardowych. W 1907 roku, rok po jego śmierci, Salon Jesienny pokazał 50 obrazów na wielkiej retrospektywie. Cézanne zmarł po tym, jak 15 października 1906 roku zaskoczyła go w plenerze burza.

Gdzie zobaczyć

  • Paryż, Musée d’Orsay: „Gracze w karty”, „Błękitny wazon”, „Kąpiący się”.
  • Nowy Jork, Metropolitan Museum of Art: „Gracze w karty”, „Rocks at Fontainebleau” (ok. 1893).
  • Merion/Filadelfia, Barnes Foundation: „Gracze w karty”, „Młodzieniec z czaszką”, „Wielcy kąpiący się”.
  • Londyn, Courtauld Gallery: „Gracze w karty”.
  • Londyn, National Gallery: „Wielcy kąpiący się”, „Aleja w Chantilly” (1888).
  • Filadelfia, Philadelphia Museum of Art: „Wielcy kąpiący się”, „Martwa natura z kwiatami w oliwkowym dzbanie” (ok. 1880).
  • Toledo (USA): druga wersja „Alei w Chantilly”.
  • Tokio, Artizon Museum: autoportret w miękkim kapeluszu (ok. 1890–94).
  • San Antonio, McNay Art Museum: portret Henriego Gasqueta.
  • Praga, Galeria Narodowa: portret Joachima Gasqueta.

Źródła