Stanisław Wyspiański – malarz, którego trzeba zobaczyć w Krakowie

Opublikowano przez

Stanisław Wyspiański urodził się 15 stycznia 1869 roku w Krakowie i zmarł tu 28 listopada 1907 roku, mając 38 lat. Był dramatopisarzem, malarzem, projektantem witraży, mebli i książek.

W szkole poznaje się go przez „Wesele”. Dla mnie ważniejszy malarz.

Pastele z królami

Kilka lat temu byłem na wystawie „Wyspiański” w Muzeum Narodowym w Krakowie. Wrażenie zrobiły ogromne szkice pastelowe witraży z królami.

To kartony w skali 1:1, które Wyspiański przygotował około 1900 roku do okien katedry na Wawelu. Przedstawiają trzy postacie: Henryka Pobożnego, Kazimierza Wielkiego i świętego Stanisława.

Nie są to dostojni władcy z pocztu królów. Wyspiański pokazał ich jako zmarłych, którzy podnoszą się z grobów. Henryk Pobożny i św. Stanisław są uchwyceni w chwili śmierci. Kazimierz Wielki ma zamiast twarzy czaszkę, na której wciąż jest korona. Ten obraz wziął się z otwarcia grobu króla na Wawelu w 1869 roku. Przy otwarciu był Jan Matejko i rysował szczątki, a Wyspiański korzystał z tych rysunków.

Polska była wtedy pod zaborami. Zmarli królowie podnoszą się z grobów, jakby wracali, gdy ważą się losy kraju. Pisarze Młodej Polski widzieli w nich obraz rozkładu dawnej potęgi.

Witraże nie powstały za życia Wyspiańskiego. Wykonano je według kartonów sto lat po jego śmierci i można je oglądać w Pawilonie Wyspiańskiego na rogu Grodzkiej i placu Wszystkich Świętych.

Bóg Ojciec u Franciszkanów

Najbardziej znany witraż Wyspiańskiego można zobaczyć w miejscu, dla którego powstał. W kościele Franciszkanów w Krakowie pracował od 1895 roku. Zaprojektował polichromię prezbiterium i transeptu (kwiaty, rośliny, ornamenty).

Po polichromii dostał zlecenie na witraże do ośmiu okien kościoła. W 1897 roku zaprojektował m.in. „Bóg Ojciec – Stań się” i „Stygmatyzację św. Franciszka”.

„Bóg Ojciec” jest w oknie zachodnim, nad chórem. Witraż wykonano w Innsbrucku i zamontowano w październiku 1904 roku.

Uczeń Matejki

Zaczynał jako student Matejki. W latach 1889–1890 razem z Józefem Mehofferem pomagał mistrzowi przy polichromii prezbiterium kościoła Mariackiego. Z Mehofferem zaprojektował też witraż w oknie nad chórem organowym (1891).

„Wesele” i krótkie życie

Prapremiera „Wesela” odbyła się 16 marca 1901 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie (dziś Teatr im. Słowackiego). Wyspiański sam ją wyreżyserował.

Ostatnie lata przeżył ciężko chory na kiłę. Zmarł w krakowskiej klinice. Jego pogrzeb 2 grudnia 1907 roku stał się manifestacją narodową, a pochowano go w Krypcie Zasłużonych na Skałce.

Gdzie zobaczyć Wyspiańskiego w Krakowie

  • Gmach Główny Muzeum Narodowego, al. 3 Maja 1. Oryginalne kartony wawelskie, w tym „Kazimierz Wielki”.
  • Muzeum Stanisława Wyspiańskiego (oddział MNK), pl. Sikorskiego 6. Karton „Boga Ojca”, autoportrety, portrety żony i dzieci.
  • Kościół Franciszkanów, pl. Wszystkich Świętych 5. Witraż „Bóg Ojciec – Stań się” i polichromia.
  • Pawilon Wyspiańskiego, pl. Wszystkich Świętych 2, po drugiej stronie placu. Witraże wykonane według kartonów wawelskich.
  • Kościół Mariacki. Polichromia Matejki, przy której Wyspiański pracował jako student.

Godziny otwarcia muzeów najlepiej sprawdzić przed wizytą na stronie mnk.pl.

Źródła