Jean Crotti – artysta na styku kubizmu i dadaizmu

Jean Crotti był artystą, który konsekwentnie wymykał się jednoznacznym klasyfikacjom. Szwajcar z urodzenia, Francuz z wyboru, malarz, eksperymentator, uczestnik awangardowych przewrotów pierwszej połowy XX wieku. Jego twórczość to zapis nieustannego dialogu z epoką – od kubistycznych inspiracji, przez dadaistyczną przekorę, po własne, symboliczne i duchowe poszukiwania w malarstwie. Nie należał do artystów jednej estetyki ani jednego programu. Zmiana była dla niego czymś naturalnym, a każda kolejna faza twórczości wydawała się konsekwencją uważnej obserwacji świata i sztuki.

24 kwietnia przypada rocznica urodzin Jeana Crottiego, który urodził się w 1878 roku w Bulle w Szwajcarii. Pochodził z rodziny rzemieślniczej, początkowo kształcił się w zakresie sztuki użytkowej, studiował w Monachium i Paryżu, by ostatecznie związać swoje życie z francuskim środowiskiem artystycznym. Paryż początku XX wieku był miejscem intensywnych przemian w sztuce – to tam Crotti zetknął się z kubizmem i środowiskiem artystów, którzy radykalnie przekształcali język malarstwa.

W 1915 roku wyjechał do Nowego Jorku. Ten epizod okazał się ważny – trafił w sam środek rodzącego się amerykańskiego dadaizmu, współpracował z artystami związanymi z kręgiem Marcela Duchampa. Przez pewien czas był nawet szwagrem Duchampa, poślubił bowiem jego siostrę, Suzanne Duchamp, również artystkę. W tym okresie Crotti tworzył prace bliskie dadaistycznej ironii i konceptualnej grze z odbiorcą. Interesowały go maszyny, mechaniczność, relacje między ruchem a formą. Eksperymentował z materiałami i strukturą obrazu, próbując przekroczyć tradycyjne granice malarstwa sztalugowego.

Po powrocie do Europy jego twórczość ponownie się zmieniła. Odszedł od czystej prowokacji dada i zwrócił się ku bardziej metafizycznym oraz symbolicznym treściom. W latach 20. i 30. rozwijał własną koncepcję „tablic magicznych” – kompozycji, w których geometria łączyła się z mistyczną symboliką, a kolor nabierał znaczenia niemal duchowego. Interesowały go związki sztuki z religią, ezoteryką i wewnętrznym doświadczeniem człowieka. Jego obrazy z tego okresu są bardziej wyciszone, uporządkowane, ale nadal formalnie odważne.

Crotti przez całe życie funkcjonował nieco na uboczu wielkich manifestów i artystycznych etykiet. Nie był liderem ruchu ani autorem spektakularnych skandali, choć brał udział w przełomowych momentach sztuki nowoczesnej. Jego droga pokazuje, jak płynne były wówczas granice między nurtami i jak intensywna była wymiana idei między Europą a Stanami Zjednoczonymi.

Zmarł w 1958 roku w Paryżu, mieście, które stało się jego artystycznym domem. Pozostawił po sobie dorobek niejednorodny, ale spójny w jednym wymiarze – w ciągłym dążeniu do przekraczania własnych ograniczeń. Dziś jego prace można oglądać w kolekcjach muzealnych w Europie i USA, jako świadectwo epoki, w której sztuka redefiniowała samą siebie niemal z dekady na dekadę.

(fot. Wikipedia)
#JeanCrotti