Józef Gosławski – rzeźbiarz, medalier i autor monety z rybakiem
Józef Gosławski był rzeźbiarzem i medalierem. Zaprojektował też kilka monet PRL. Wiele osób zna jego prace, nie znając nazwiska: monetę 5 zł z rybakiem, 10 zł z Kopernikiem i pomnik Chopina w Żelazowej Woli.
5 zł z rybakiem to przepiękna moneta, pamiętam ją z dzieciństwa.
Od Wąwolnicy do Rzymu
Urodził się 24 kwietnia 1908 r. w Polanówce na Lubelszczyźnie, dzieciństwo spędził w pobliskiej Wąwolnicy. Uczył się w Szkole Rzemiosł Budowlanych w Kazimierzu Dolnym, a od 1927 r. w krakowskiej Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego. W 1929 r. zetknął się z grupą Stanisława Szukalskiego. Nie wstąpił do niej, ale pomysły Szukalskiego jeszcze nieraz wracały w jego pracach.
W krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, w pracowni Xawerego Dunikowskiego, był tylko jeden semestr. Skreślono go, bo nie miał na czesne. W 1933 r. przeniósł się na ASP w Warszawie, do pracowni Tadeusza Breyera. W 1935 r. wyjechał na stypendium do Rzymu i w 1937 r. zrobił dyplom w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych. Prace z okresu włoskiego zaginęły w transporcie do Polski w sierpniu 1939 r.
Wojna i medale
Od 1 września 1939 r. miał zostać konserwatorem na Zamku Królewskim w Warszawie, ale przeszkodziła w tym wojna. Okupację spędził w Wąwolnicy i wtedy zaczął robić medale, m.in. „Rok 1939”, „Bolesław Chrobry” i „Majdanek”. Po wojnie wrócił do martyrologii w medalach „Westerplatte”, „Monte Cassino” i „Hańba mordercom kobiet i dzieci”. Projektował też medale rocznicowe, m.in. „Grunwald 1410–1960”.
Historyk medalierstwa Adam Więcek pisał, że Gosławski „dokonał w powojennym medalierstwie polskim istnego przewrotu”. Był jednym z pierwszych, którzy porzucili klasyczny, okrągły medal z kompozycją wpisaną w koło.
Pomniki
W latach 1947–1950 kierował pracownią rzeźby w metalu i medalierstwa w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu. Przy socrealistycznej reorganizacji uczelni zwolniono go, a pracownię zlikwidowano. Mimo to właśnie w latach 50. powstały jego najważniejsze realizacje:
- grupa „Muzyka” na warszawskim MDM (1952),
- pomnik „Nigdy wojny” na terenie dawnego obozu w Żabikowie (1956),
- pomnik Adama Mickiewicza w Gorzowie Wielkopolskim (projekt 1956, odsłonięcie 1957),
- model pomnika Chopina (1955).
Pomnika Chopina nie zobaczył. Stanął w Żelazowej Woli w 1969 r., sześć lat po śmierci artysty, a cokół zaprojektowała jego żona, rzeźbiarka Wanda Gosławska.
Monety
W konkursie NBP z lat 1957–1958 Gosławski zdobył najwięcej nagród i wyróżnień. Do obiegu weszły 5 zł z rybakiem (w obiegu 1958–1994) i 10 zł z Kopernikiem. Jego nagrodzony projekt z Mieszkiem i Dobrawą wybito w 1966 r. jako srebrne 100 zł na Tysiąclecie. W latach 70. czytelnicy „Biuletynu Numizmatycznego” uznali ją za najpiękniejszą polską monetę.
Zmarł nagle 23 stycznia 1963 r. w Warszawie. Pochowano go na Starych Powązkach. W latach 2014–2015 warszawska Królikarnia pokazała wystawę „Tata rzeźbiarz”. Były na niej zabawki choinkowe, które robił dla córek z papieru, orzechów i skorupek jajek.
Gdzie zobaczyć
- Pomnik Chopina: park przy Domu Urodzenia Chopina w Żelazowej Woli.
- „Muzyka”: Warszawa, MDM, budynek przy ul. Koszykowej 34/50.
- „Nigdy wojny”: Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie (Luboń).
- Pomnik Mickiewicza: Gorzów Wielkopolski, ul. Orląt Lwowskich / Sikorskiego.
- Ołtarz Przemienienia Pańskiego (1960): kościół w Masłowie Pierwszym pod Kielcami.
- Postacie świętych (1947–1948): archikatedra w Lublinie.
- Medale: Muzeum Narodowe w Krakowie, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, Dom Kopernika w Toruniu.
Źródła
- Józef Gosławski – Wikipedia (na podstawie: A. Rudzka, „Józef Gosławski. Rzeźby, monety, medale”, Alegoria 2009)
- Pomnik Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli – Wikipedia
- Pomnik „Nigdy wojny” – Wikipedia
- Muzyka (rzeźba) – Wikipedia
- Wystawa „Tata rzeźbiarz” – Królikarnia, Muzeum Narodowe w Warszawie
- Józef Gosławski – Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku