Tadeusz Kantor – malarz, scenograf i twórca teatru Cricot 2

Tadeusz Kantor (1915–1990) był polskim malarzem, reżyserem, scenografem i teoretykiem sztuki. W latach 1942–1944 kierował konspiracyjnym Teatrem Niezależnym, a od 1955 teatrem Cricot 2. Poniżej zebrałem życiorys, najważniejsze spektakle i miejsca, w których można zobaczyć jego sztukę.

Życiorys

Urodził się 6 kwietnia 1915 w Wielopolu Skrzyńskim. Od 1921 roku mieszkał z matką i siostrą w Tarnowie, gdzie chodził do gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego. Jego ojciec zginął w Auschwitz-Birkenau w 1942 roku. W latach 1934–1939 studiował na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u Karola Frycza. Fascynował się wtedy twórczością Wyspiańskiego.

W czasie wojny zarabiał jako malarz pokojowy i współtworzył podziemny Teatr Niezależny, który wystawiał m.in. „Balladynę” Słowackiego i „Powrót Odysa” Wyspiańskiego. W 1946 roku pokazał prace na wystawie w paryskim Musée d’Art Moderne. W latach 1948–1949 uczył na krakowskiej ASP i został stamtąd usunięty, gdy władze wprowadziły socrealizm. Do 1961 roku pracował jako scenograf w Starym Teatrze w Krakowie. W 1955 roku uczestniczył w wystawie „9 Malarzy”, która zapowiadała powstanie Grupy Krakowskiej II. Został jej pierwszym prezesem.

Zmarł 8 grudnia 1990 w Krakowie, kilka godzin po zawale serca, po próbie spektaklu „Dziś są moje urodziny”. Jest pochowany na cmentarzu Rakowickim.

Cricot 2 i ambalaż

Cricot 2 powstał w 1955 roku. Pierwszą premierą była „Mątwa” Witkacego (1956). Aktorzy poruszali się w niej jak kukły, a gra przypominała niemy film. W kolejnym przedstawieniu, „Cyrku” Kazimierza Mikulskiego, Kantor użył ambalażu: zasłonił aktorów czarną materią, co odebrało im i przedmiotom właściwy kształt. Do 1975 roku wystawiał adaptacje Witkacego, potem własne spektakle.

Najważniejsze spektakle

  • „Umarła klasa” (1975). W 1976 roku Andrzej Wajda nakręcił jej zapis, „Umarła klasa. Seans T. Kantora”.
  • „Wielopole, Wielopole” (1980)
  • „Niech sczezną artyści” (1985)
  • „Nigdy tu już nie powrócę” (1988)
  • „Dziś są moje urodziny” (premiera w 1991, po śmierci artysty)

Za „Umarłą klasę” dostał m.in. Nagrodę im. Boya-Żeleńskiego (1976) i nowojorską nagrodę OBIE (1980).

Malarstwo, happening, obiekty

Po wojnie malował obrazy bliskie surrealizmowi. W 1957 roku włączył się w poszukiwania informelu. Organizował happeningi, m.in. „Panoramiczny happening morski”. Tworzył obiekty i obrazy łączące malowane fragmenty z przedmiotami znalezionymi. Według jego projektu powstała rzeźba „Krzesło” (dwa egzemplarze, w Hucisku i we Wrocławiu). Rok 2015 został ogłoszony przez UNESCO Rokiem Tadeusza Kantora.

Gdzie zobaczyć

  • Cricoteka, Kraków, ul. Nadwiślańska 2–4: muzeum i archiwum Kantora. Godziny sprawdź na stronie instytucji.
  • Galeria – Pracownia Tadeusza Kantora, Kraków, ul. Sienna 7/5: mieszkanie-pracownia z „Biednym Pokoikiem Wyobraźni”.
  • Kantorówka, Wielopole Skrzyńskie 242a, 39-110 Wielopole Skrzyńskie: dom, w którym urodził się Kantor, dziś muzeum artysty. Sezon letni (kwiecień–październik): środa–niedziela, 10:00–18:00. Sezon zimowy (listopad–marzec): poniedziałek–piątek, 8:00–16:00. Godziny zmieniają się w zależności od sezonu, sprawdź na kantorowka.eu.
  • Rzeźba „Krzesło”: Hucisko i Wrocław.
  • Grób na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Źródła