Mathieu Ignace Van Brée – klasycyzm w malarstwie i pedagogice

Mathieu-Ignace Van Brée zapisał się w historii sztuki jako jeden z ważniejszych przedstawicieli belgijskiego neoklasycyzmu – malarz, rzeźbiarz i architekt, który przez wiele lat wywierał realny wpływ na życie artystyczne Antwerpii. Był nie tylko twórcą obrazów o tematyce historycznej i religijnej, ale także pedagogiem oraz organizatorem kształcenia artystycznego. Jako dyrektor Akademii Królewskiej w Antwerpii odegrał istotną rolę w formowaniu kolejnych pokoleń artystów w pierwszej połowie XIX wieku. Jego działalność pokazuje, jak silnie w tamtym czasie przenikały się różne dziedziny sztuki – malarstwo, rzeźba i architektura funkcjonowały w jednym, klasycystycznym porządku estetycznym.

Van Brée urodził się 20 lutego 1773 roku, dlatego właśnie dziś przypada rocznica jego urodzin. Przyszedł na świat w Antwerpii – mieście o ogromnych tradycjach malarskich, naznaczonym spuścizną Rubensa i van Dycka. Dorastał w środowisku, w którym sztuka była nie tylko zawodem, ale elementem tożsamości miasta. W młodości kształcił się w miejscowej Akademii, a następnie wyjechał do Paryża, gdzie zetknął się z dominującym wówczas nurtem neoklasycyzmu. Wpływ sztuki francuskiej, zwłaszcza Jacques’a‑Louisa Davida i jego uczniów, pozostawił wyraźny ślad w jego twórczości – w dbałości o klarowną kompozycję, wyrazisty rysunek i wyważoną dramaturgię scen historycznych.

W jego obrazach często pojawiały się motywy antyczne oraz wydarzenia z historii Niderlandów. Van Brée traktował historię jako źródło tematów budujących tożsamość narodową i obywatelską. Charakterystyczna dla niego była precyzja w budowaniu scen zbiorowych oraz umiejętność nadawania postaciom czytelnych gestów i póz, które prowadziły narrację obrazu. Jednocześnie unikał przesadnej emocjonalności – jego kompozycje są uporządkowane, podporządkowane zasadzie harmonii i równowagi.

Oprócz malarstwa zajmował się również rzeźbą oraz projektowaniem architektonicznym, co wpisywało się w ówczesny model artysty wszechstronnego. Największy wpływ wywarł jednak jako pedagog. W 1804 roku został profesorem Akademii w Antwerpii, a w 1810 objął funkcję jej dyrektora. Kierował uczelnią przez blisko trzy dekady, do śmierci w 1839 roku. W tym czasie Akademia stała się jednym z kluczowych ośrodków kształcenia artystycznego w regionie. Van Brée kładł nacisk na solidne opanowanie rysunku, studium anatomii i kopiowanie dzieł dawnych mistrzów, traktując je jako fundament warsztatu.

Jego działalność przypadła na okres politycznych przemian – najpierw czasy napoleońskie, potem zjednoczone Królestwo Niderlandów, wreszcie narodziny niepodległej Belgii w 1830 roku. W tych zmiennych realiach instytucje kultury musiały odnaleźć nowe miejsce, a artyści – nowe punkty odniesienia. Van Brée potrafił utrzymać ciągłość funkcjonowania Akademii i zachować wysoki poziom kształcenia mimo zmieniających się warunków politycznych.

Choć dziś jego nazwisko nie jest tak rozpoznawalne jak nazwiska barokowych mistrzów Antwerpii, w swojej epoce cieszył się znacznym autorytetem. Był reprezentantem klasycyzmu w jego północnoeuropejskim wydaniu – bardziej powściągliwego, osadzonego w lokalnej tradycji, ale otwartego na inspiracje płynące z Francji i Włoch. Jego portrety i sceny historyczne stanowią świadectwo momentu przejścia między oświeceniowym racjonalizmem a rodzącym się romantyzmem.

Van Brée zmarł 15 grudnia 1839 roku w rodzinnym mieście. Pozostawił po sobie dorobek artystyczny, ale również trwały ślad instytucjonalny – w strukturach i programie Akademii, która odegrała ważną rolę w kształtowaniu belgijskiej sceny artystycznej XIX wieku. (fot. Wikipedia) #MathieuIgnaceVanBree