František Mertl – głęboki humanizm w ekspresyjnej figuracji

Franta, właściwie František Mertl, to artysta, którego twórczość trudno pomylić z jakąkolwiek inną. Malarz, rzeźbiarz, grafik – przez dekady konsekwentnie budował własny, rozpoznawalny język wizualny, skupiony na człowieku i jego kondycji. Urodzony w Czechach, artystycznie spełnił się we Francji, gdzie wypracował pozycję jednego z ważniejszych przedstawicieli ekspresyjnej figuracji drugiej połowy XX wieku. Jego obrazy są gęste od emocji, pełne napięć, a jednocześnie przeniknięte humanizmem, który wybrzmiewa nawet w najbardziej dramatycznych scenach.

František Mertl urodził się 30 marca 1930 roku w Třebíču, a rocznica jego urodzin to dobry moment, by przyjrzeć się drodze, jaką przeszedł – od studiów w Pradze po międzynarodową karierę we Francji. W 1958 roku wyemigrował z Czechosłowacji i osiadł w Paryżu. To tam, już jako Franta, rozwinął skrzydła i włączył się w nurt europejskiej sztuki współczesnej, nie tracąc przy tym własnej tożsamości ani doświadczeń wyniesionych z Europy Środkowej.

W centrum jego zainteresowań niemal zawsze pozostawał człowiek. Postaci na jego płótnach bywają zdeformowane, stłoczone, splecione w trudnych do rozdzielenia układach. Ciało nie jest u niego estetycznym obiektem, lecz nośnikiem emocji, doświadczenia, czasem cierpienia. Franta często podejmował tematy przemocy, zniewolenia, zagrożenia cywilizacyjnego, ale robił to bez publicystycznej dosłowności. Zamiast ilustracji wydarzeń proponował własne, symboliczne wizje – pełne ekspresji, dynamicznej kreski i mocnych kontrastów.

Jego malarstwo określa się niekiedy jako brutalne, lecz to uproszczenie. Owszem, w wielu pracach pojawia się napięcie, dramat, zagęszczona atmosfera, ale równolegle obecna jest refleksja nad wspólnotą, losem jednostki, odpowiedzialnością. Franta nie uciekał od trudnych tematów: wojny, totalitaryzmu, przemian społecznych. Doświadczenie życia w systemie komunistycznym, a następnie emigracja, odcisnęły ślad na jego sposobie patrzenia na świat. Jego sztuka nie była jednak rozliczeniem politycznym, lecz próbą zrozumienia mechanizmów rządzących ludzkimi zachowaniami.

Z czasem artysta poszerzał pole działania – zajmował się także rzeźbą i grafiką. W jego pracach trójwymiarowych również dominuje figura ludzka, często syntetyczna, skupiona, zamknięta w sobie. Niezależnie od techniki ważna pozostawała intensywność przekazu. Franta potrafił operować zarówno rozbudowaną kompozycją pełną detalu, jak i skrótem, który uderzał swoją prostotą.

Wystawiał w wielu krajach Europy, a także w Stanach Zjednoczonych i Azji. Jego prace trafiały do kolekcji publicznych i prywatnych, zyskując uznanie krytyków oraz publiczności. Mimo międzynarodowej kariery nie zerwał więzi z krajem pochodzenia – jego biografia jest przykładem artysty funkcjonującego pomiędzy kulturami, czerpiącego z różnych tradycji i doświadczeń.

Franta zmarł w 2019 roku we Francji. Pozostawił po sobie bogaty dorobek artystyczny, który wciąż bywa prezentowany na wystawach i analizowany przez badaczy sztuki współczesnej. Jego twórczość nie daje się łatwo zaszufladkować; wymyka się modom i jednoznacznym interpretacjom, pozostając zapisem konsekwentnej, wieloletniej pracy nad obrazem jako narzędziem opowieści o człowieku.

(fot. Wikipedia)
#FrantaFrantisekMertl