Tony Cragg – materią i przestrzenią w dynamice rzeźby

Tony Cragg to jeden z tych artystów, którzy potrafili przywrócić rzeźbie fizyczny ciężar i znaczenie w czasach zdominowanych przez obraz cyfrowy. Urodzony w Anglii, od dekad związany z Niemcami, konsekwentnie bada możliwości materii – od znalezionych przedmiotów i tworzyw sztucznych po monumentalne formy z brązu, stali czy włókna szklanego. Jego prace trudno pomylić z czyimikolwiek innymi: falujące, skręcone, jakby uchwycone w ruchu, przypominają jednocześnie formy organiczne i struktury molekularne. Cragg nie tyle rzeźbi obiekty, ile buduje napięcie między materią a przestrzenią.

9 kwietnia 1949 roku urodził się w Liverpoolu – dziś przypada rocznica jego urodzin. Zanim trafił do świata sztuki, pracował jako technik laboratoryjny, co miało ogromny wpływ na jego późniejsze myślenie o strukturze i budowie materii. Studiował w Gloucestershire College of Art and Design oraz w Wimbledon School of Art, a następnie w Royal College of Art w Londynie. W latach 70. przeniósł się do Niemiec, gdzie związał się z Kunstakademie w Düsseldorfie – zarówno jako student, jak i później jako wykładowca.

W początkowym okresie swojej twórczości Cragg tworzył prace złożone ze znalezionych materiałów – fragmentów plastiku, szkła, metalu – które układał w płaskie kompozycje przypominające mapy, sylwetki czy schematy. Był to czas, gdy rzeźba odchodziła od tradycyjnego modelowania w kierunku konceptualnych działań z wykorzystaniem gotowych elementów rzeczywistości. Cragg szybko jednak wykroczył poza ten etap. Zamiast redukować formę, zaczął ją komplikować i zagęszczać.

Od lat 80. tworzy coraz bardziej dynamiczne, przestrzenne struktury. Charakterystyczne dla niego pionowe, spiralne bryły sprawiają wrażenie, jakby były modelowane przez siły natury – wiatr, wodę, erozję. Jednocześnie są precyzyjnie zaprojektowane, często powstają przy użyciu zaawansowanych technologii cyfrowych, które artysta wykorzystuje do planowania i przekształcania form. Interesuje go napięcie między porządkiem a chaosem, między tym, co zaprojektowane, a tym, co organiczne.

W jego twórczości wyraźnie widać fascynację nauką. Formy przywodzą na myśl przekroje anatomiczne, powiększone struktury komórkowe czy wyolbrzymione fragmenty ciała. Rzeźby takie jak „Stack”, „Secretions” czy późniejsze, monumentalne realizacje z cyklu „Rational Beings” pokazują, że Cragg myśli o rzeźbie jako o sposobie badania rzeczywistości – jej warstw, napięć i przekształceń. Materiał nigdy nie jest dla niego neutralny; brąz, stal czy plastik mają własną historię i semantykę, którą artysta świadomie wykorzystuje.

W 1988 roku reprezentował Wielką Brytanię na Biennale w Wenecji i został uhonorowany Turner Prize. Jego prace znajdują się dziś w najważniejszych kolekcjach muzealnych na świecie, a monumentalne realizacje można zobaczyć w przestrzeni publicznej wielu miast Europy i poza nią. Od 2008 roku prowadzi park rzeźby Waldfrieden w Wuppertalu – miejsce, w którym sztuka współczesna funkcjonuje w bezpośrednim kontakcie z naturą, bez muzealnego filtra.

Cragg konsekwentnie podkreśla, że rzeźba jest dla niego sposobem myślenia o świecie poprzez materię. W czasach, gdy obraz coraz częściej traci fizyczność, jego prace przypominają, że forma zajmuje miejsce, ma wagę i wymaga realnej obecności widza. Nie są to obiekty do szybkiego „zeskanowania” wzrokiem – trzeba je obejść, doświadczyć ich skali, zmienności perspektywy, gry światła na powierzchni.

Jego twórczość wymyka się prostym klasyfikacjom: balansuje między abstrakcją a sugestią figury, między minimalizmem a barokową niemal ekspresją formy. Tony Cragg pokazuje, że rzeźba w XXI wieku może być jednocześnie intelektualna i zmysłowa, zakorzeniona w tradycji, a przy tym zdecydowanie współczesna.

(fot. Wikipedia)
#TonyCragg