Wladimir Tomiłowski – między tradycją a nowoczesnością w sztuce

Vladimir Tomiłowski należał do grona artystów, których biografie splecione są z historią rosyjskiej emigracji XX wieku. Malarz, grafik, scenograf – twórca konsekwentny, a zarazem otwarty na wpływy środowisk, w których przyszło mu żyć i pracować. Jego droga artystyczna prowadziła przez Rosję, Daleki Wschód, a następnie Francję, gdzie ostatecznie związał swoje życie z paryskim środowiskiem twórczym. W jego twórczości odnaleźć można zarówno wrażliwość wyniesioną z tradycji rosyjskiej, jak i subtelne inspiracje zachodnioeuropejską nowoczesnością.

Urodził się 4 kwietnia 1897 roku – dlatego właśnie dziś przypada rocznica jego urodzin. Dorastał w czasie gwałtownych przemian politycznych i społecznych, które w istotny sposób wpłynęły na losy całego pokolenia rosyjskich artystów. Rewolucja i wojna domowa zmusiły wielu z nich do emigracji. Tomiłowski znalazł się wśród tych, którzy opuścili kraj i budowali swoją tożsamość twórczą poza granicami ojczyzny.

W młodości kształcił się artystycznie w Rosji, w środowisku, które w pierwszych dekadach XX wieku było niezwykle dynamiczne. Funkcjonowały obok siebie realizm akademicki, symbolizm, rodząca się awangarda. Choć nie stał się przedstawicielem skrajnych nurtów eksperymentalnych, potrafił czerpać z nowoczesnych rozwiązań formalnych, zachowując jednocześnie komunikatywność swoich prac. Interesowało go światło, nastrój, człowiek wpisany w przestrzeń – zarówno pejzażową, jak i miejską.

Po opuszczeniu Rosji przebywał m.in. w Chinach, gdzie działało aktywne środowisko rosyjskiej emigracji artystycznej, zwłaszcza w Harbinie i Szanghaju. Ten etap jego życia bywa mniej znany szerokiej publiczności, a to właśnie tam ukształtowała się jego dojrzała postawa twórcza. Obserwacja odmiennej kultury wizualnej, innej architektury, światła i koloru nie pozostała bez wpływu na jego malarstwo. Egzotyczne otoczenie nie przerodziło się jednak w czystą orientalizującą fascynację – raczej w subtelne poszerzenie palety i sposobu patrzenia.

Ostatecznie osiadł we Francji, gdzie kontynuował działalność malarską. Paryż po II wojnie światowej był miejscem spotkania bardzo różnych tradycji artystycznych. Tomiłowski, jako artysta emigracyjny, funkcjonował pomiędzy światami – rosyjskim dziedzictwem kulturowym, doświadczeniem Dalekiego Wschodu i zachodnioeuropejskim rynkiem sztuki. W swojej twórczości unikał manifestów i ideologicznych deklaracji. Skupiał się na obrazie jako autonomicznym bycie, na kompozycji, relacji barw, wewnętrznej harmonii przedstawienia.

Malował pejzaże, sceny rodzajowe, portrety. Jego prace charakteryzują się spokojem i wyważeniem. Nawet jeśli przedstawiają dynamiczne tematy, kompozycja pozostaje klarowna, a forma zdyscyplinowana. Nie szukał efektownych kontrastów ani prowokacji; bliższa była mu konsekwentna praca nad warsztatem i budowanie rozpoznawalnego stylu opartego na solidnych podstawach rysunku.

Dla wielu twórców emigracja oznaczała zerwanie ciągłości – utratę publiczności, instytucjonalnego wsparcia, kontaktu z rodzimą sceną artystyczną. W przypadku Tomiłowskiego widać raczej próbę zachowania łączności z tradycją przy jednoczesnym odnajdywaniu się w nowych warunkach. Jego biografia pokazuje, jak bardzo sztuka XX wieku była zjawiskiem transnarodowym – niewpisującym się łatwo w granice państw czy szkół.

Zmarł 17 czerwca 1991 roku, dożywszy czasu, w którym świat polityczny, jaki ukształtował jego młodość, przestawał istnieć. Jego dorobek pozostaje świadectwem losu artysty zmuszonego do życia „pomiędzy” – między Wschodem a Zachodem, tradycją a nowoczesnością, pamięcią dzieciństwa i realiami emigracji.

(fot. Wikipedia)
#VladimirTomilovsky