Samuel Willenberg – polsko-izraelski rzeźbiarz i malarz

16 lutego przypada rocznica urodzin Samuela Willenberga (ur. 16 lutego 1923 r. w Częstochowie) – polsko‑izraelskiego rzeźbiarza i malarza, jednego z ostatnich uczestników buntu więźniów w niemieckim obozie zagłady Treblinka II. Zmarł 19 lutego 2016 roku w Tel Awiwie.

Jego biografia jest nierozerwalnie związana z doświadczeniem Zagłady. We wrześniu 1942 roku trafił do Treblinki, gdzie został skierowany do pracy przy sortowaniu rzeczy odebranych ofiarom. 2 sierpnia 1943 roku wziął udział w zbrojnym buncie więźniów obozu i zdołał uciec. Po wydostaniu się z terenu obozu przedarł się do Warszawy, gdzie pod przybranym nazwiskiem funkcjonował po „aryjskiej stronie”. W 1944 roku brał udział w powstaniu warszawskim jako żołnierz Armii Krajowej.

Po wojnie wyemigrował do Izraela (1950), gdzie rozpoczął nowe życie. Z wykształcenia technik kreślarz, przez lata pracował w administracji państwowej, jednocześnie rozwijając swoją twórczość artystyczną. Sztuka stała się dla niego formą świadectwa – powrotem do traumatycznych doświadczeń Treblinki, próbą ocalenia pamięci o zamordowanych i o realiach funkcjonowania obozu zagłady. Tworzył rzeźby i płaskorzeźby, w których odtwarzał sceny z życia więźniów, momenty selekcji, przymusowej pracy, oczekiwania na śmierć. Jego prace charakteryzowała surowość formy i dbałość o detal historyczny – postacie miały konkretne rysy, gesty oddające napięcie i strach, ale też determinację.

Willenberg był również aktywnym świadkiem historii. Przez dziesięciolecia uczestniczył w spotkaniach z młodzieżą i delegacjami odwiedzającymi miejsce poobozowe w Treblince. Opowiadał o mechanizmach funkcjonowania obozu, o strukturze SS, o organizacji pracy więźniów i o samym buncie. Jego relacje stały się jednym z ważnych źródeł wiedzy o Treblince II – obozie, w którym w latach 1942–1943 Niemcy zamordowali około 800–900 tysięcy Żydów.

W 2013 roku, w 70. rocznicę buntu w Treblince, odwiedził Polskę jako jeden z ostatnich żyjących uczestników tych wydarzeń. Był także autorem wspomnień wydanych pod tytułem „Bunt w Treblince”, w których szczegółowo opisał drogę od deportacji, przez codzienność obozową, aż po przygotowania do ucieczki i życie w konspiracji.

Za swoją działalność został odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi RP. W Izraelu i w Polsce postrzegany był jako jeden z najważniejszych świadków historii Zagłady, łączących osobiste doświadczenie z działalnością edukacyjną i artystyczną.

Rocznica jego urodzin to okazja, by przypomnieć biografię człowieka, który przeżył jedno z najbardziej dramatycznych doświadczeń XX wieku i zdecydował się uczynić z pamięci o nim centralny temat swojej twórczości.

(fot. Wikipedia)
#SamuelWillenberg