Juan Gris – uporządkowany kubizm i wrażliwość na formę

Juan Gris to jedna z kluczowych postaci kubizmu, choć przez lata pozostawał w cieniu Pabla Picassa i Georges’a Braque’a. Hiszpan z pochodzenia, paryżanin z wyboru, był artystą, który nadał kubizmowi bardziej uporządkowany, logiczny charakter. W jego obrazach geometryczna dyscyplina łączy się z wyrafinowaną kolorystyką, a chłodna analiza formy nie wyklucza subtelnej wrażliwości na rytm i strukturę przedmiotów codziennego użytku.

Urodził się 23 marca 1887 roku w Madrycie – dziś przypada rocznica jego urodzin. Naprawdę nazywał się José Victoriano González-Pérez. Studiował inżynierię, co miało znaczenie dla jego późniejszego malarstwa: precyzja konstrukcji, zamiłowanie do ładu i proporcji widoczne są w niemal każdym jego płótnie. W 1906 roku przeniósł się do Paryża, do legendarnego Bateau-Lavoir na Montmartre, gdzie szybko wszedł w krąg artystów awangardowych.

Początkowo pracował jako ilustrator i rysownik prasowy. Z czasem jednak całkowicie poświęcił się malarstwu. Kubizm analityczny, który współtworzyli Picasso i Braque, był dla Grisa punktem wyjścia, nie celem. O ile jego poprzednicy koncentrowali się na rozbijaniu formy, Gris dążył do jej ponownego uporządkowania. Krytycy często podkreślają, że to on nadał kubizmowi bardziej klarowną, systematyczną strukturę, przez co bywa określany przedstawicielem kubizmu syntetycznego.

W jego martwych naturach – z gazetami, butelkami, gitarami, karafkami – przedmioty nie rozpadają się całkowicie, lecz zachowują czytelność. Artysta stosował technikę kolażu, wprowadzał do obrazów fragmenty druków i tapet, eksperymentował z fakturą. Jednocześnie jego kompozycje są bardziej zdyscyplinowane kolorystycznie niż prace Picassa z tego samego okresu. Zestawienia ochry, szarości, zieleni czy przygaszonego błękitu budują harmonijną całość, w której geometria nie jest agresywna.

Guillaume Apollinaire pisał o nim jako o artyście, który „myśli geometrycznie”. Rzeczywiście, w obrazach Grisa widać intelektualny namysł nad konstrukcją płaszczyzny. Jego twórczość to próba pogodzenia analizy z syntezą – rozbicia formy i jej ponownego scalenia według własnych zasad. Był mniej spontaniczny niż Picasso, bardziej konsekwentny. Dzięki temu jego dorobek ma wyraźnie rozpoznawalny charakter.

Choć przez lata sytuowano go na drugim planie wobec największych nazwisk awangardy, współcześnie coraz wyraźniej dostrzega się jego autonomiczny wkład w rozwój sztuki XX wieku. To właśnie Gris udowodnił, że kubizm nie musi być jedynie eksperymentem formalnym, ale może stać się spójnym systemem obrazowania rzeczywistości.

Zmarł w 1927 roku w wieku zaledwie 40 lat. Pozostawił po sobie oeuvre stosunkowo niewielkie, ale wyjątkowo jednorodne i przemyślane. Jego obrazy znajdują się dziś w najważniejszych muzeach świata – od Paryża, przez Madryt, po Nowy Jork – i wciąż pokazują, jak wiele można wydobyć z pozornie zwyczajnej martwej natury.

(fot. Wikipedia)
#JuanGris